خانه / مقالات / سمپاشی موش – آیا میتوان موش ها را ریشه کن کرد؟ (۲۰۲۰)

سمپاشی موش – آیا میتوان موش ها را ریشه کن کرد؟ (۲۰۲۰)

جاناتان ریچارسون ، استاد زیست شناسی دانشگاه ریچموند است. او درمورد موش های شهری درحال مطالعه است. این مطلب از زبان وی گزارش شده است.

تنها چند ثانیه طول می کشد تا یکی از آن ها پیدا شود، و سپس دیگری. همان طور که من حوالی بعدازظهری در پارک کوچکی در شهر نیویورک قدم می زنم، ده ها موش را می بینم که در جهات مختلف به سرعت در حال حرکت هستند. آن ها درون جوی های آب، زیر بوته ها و در سطل های زباله ای که حاوی غذاهایی مختلفی برای آن ها است، به فعالیت مشغولند. این موش ها روی نیمکت های خالی اطراف پارک جست و خیز می کنند؛ موش های میدان چرچیل بازگشته اند.

من به مطالعه ی موش های شهری مشغولم اما این پارک کوچک موجب کنجکاوی من شده است. اولین باری که از میدان دیدن کردم، زمانی بود که در یک گشت و گذار خانوادگی، چندین دقیقه به دنبال جایی برای نشستن بودم. اما یک بوم شناس شهری هیچ گاه نسبت به محیط اطراف خود بی توجه نیست. من هرگز اینقدر موش را در چنین منطقه ی کوچکی ندیده بودم.

به طور کلی، موش ها حیوانات شبگردی هستند، بنابراین احتمالا فعالیت بالای آن ها طی روز به معنای این است که هجوم آن ها شدید است. چیزی که خطر انتقال بیماری به انسان و آسیب به زیرساخت های شهری را افزایش می دهد و حتی روی سلامت روان ساکنان شهر تاثیر منفی دارد. اثرات بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی ناشی از هجوم موش ها می تواند قابل توجه باشد.

در شهر نیویورک کمبود غذایی برای موش ها وجود ندارد

درحالی که موش های صحرایی قهوه ای (با نام علمی راتوس نروژیکوس )، برای ساکنان شهر نیویورک ناآشنا نیستند، موش های میدان چرچیل بسیار زیاد شده بودند. در سال های بعد، ایستگاه های طعمه ی موش در اطراف پارک ظاهر شد. جعبه های سیاه آشنایی که با طعمه های خوراکی حاوی ترکیبات کشنده ی جوندگان پر شده بود و تکنسین ها آن ها را به آسانی طی یک برنامه ی زمانی جایگزین می کردند. به نظر می رسید که این کار بسیار نتیجه بخش بود؛ در آن سال من هیچ موشی در میدان چرچیل ندیدم.

موش ها به سرعت دربرابر وضعیت غذا سازگار می شوند و با تولیدمثل بیشتر، فرزندان کافی برای احیای مجدد جمعیت تولید می کنند. بنابراین با اینکه سالانه میلیون ها دلار برای مبارزه با موش ها صرف می شود، به نظر می رسد که تعداد آن ها در شهرهای سرتاسر جهان رو به افزایش باشد. بیشتر جمعیت های موش پس از پایان برنامه کنترل سریعا به حالت اولیه برمی گردند؛ پدیده ای که با عنوان «اثر بومرنگ» شناخته می شود. میدان چرچیل مثالی از این اثر است؛ وقتی ایستگاه های جونده کش حذف شد، موش ها برگشتند.

موش هایی که برمی گردند، متفاوت هستند
درحالی که تقریبا بازگشت موش ها حتمی است، من و همکارانم اخیرا متوجه شدیم موش هایی که جمعیت را احیا می کنند، اساسا با موش هایی که قبل از انجام برنامه ی دفع موش وجود داشتند، متفاوت هستند. به عنوان مثال، یک برنامه ریشه کنی فشرده ی موش ها در سال ۲۰۱۵ در بخش هایی از سالوادور در کشور برزیل موجب شد جمعیت موش ها به نصف برسد. درنتیجه ی برنامه مذکور، تنوع ژنتیکی درون جمعیت موش ها ۹۰ درصد کاهش پیدا کرد. این کاهش شامل از دست رفتن بسیاری از نادرترین واریانت های ژنی بود. تصور می شود برای اینکه جمعیتی بتواند در محیط های درحال تغییر پیرامون خود زنده بماند، باید از تنوع ژنتیکی بالایی برخوردار باشد. علاوه براین، به دلیل اینکه بازماندگان خویشاوندی نزدیکی با هم داشتند، خطر بروز همخونی در میان موش های باقی مانده بیشتر بود. همه ی این تاثیرات مشاهده شده در موش های سالوادور وضعیتی هستند که دانشمندان آن را تنگنا یا گلوگاه ژنتیکی می خوانند و با هر استانداردی که درنظر گرفته شود، مورد شدیدی است.

تنگنای ژنتیکی همیشه درمورد جمعیت های آسیب پذیری که حفاظت از آن ها مهم است، مسئله ی نگران کننده ای به شمار می رود. در این وضعیت، معمولا بقای گونه ی در معرض خطر در بلندمدت به خطر می افتد. اما گونه های آفتی همچون موش های صحرایی، موش، سوسک ها و ساس ها در معرض تلاش های عمدی مکرر در جهت ازبین بردن جمعیت قرار دارند.

مشکل این جا است که معمولا کارکنان مدیریت آفات با شهرها یا دارندگان املاک همکاری ندارند و این برنامه ها اغلب در دوره های زمانی کوتاه مدت انجام می شود. این در حالی است که دانشمندان به ردیابی ماندگاری آفات شهری در بلندمدت علاقمند هستند. جورجینا سیلویرا ، به عنوان هماهنگ کننده ی بهداشت محیط شهر سامرویل در ماساچوست، در خط مقدم تلاش برای تلفیق مدیریت آفات و تصمیم گیری های سیاسی، با دیدگاهی علمی و در روندهای طولانی مدت است. سیلویرا خاطرنشان می کند:

بیشتر این شرکا درمورد جمعیت موش ها در بلندمدت فکر نمی کنند. در مفهوم عملی، مانند این است که آتش سوزی را با راه حل های سریع خاموش کنید؛ اغلب به این دلیل که ارتباط کمی بین ساکنان، سازمان های شهری، متخصصان مدیریت آفات و دانشمندان درمورد اهداف پایدار وجود دارد.

نسل آینده موش های راتوس نروژیکوس

بقای سازگارترین موش ها
برای موش هایی که از برنامه ی کنترل آفات جان سالم به در می برند، دو نتیجه بلندمدت وجود دارد که گروه پژوهشی ما درحال بررسی آن است. نخست و مورد نگران کننده، ایده ی «بقای اصلح» است. یک برنامه ی کنترل موش موفق می تواند بیشتر افراد آن جمعیت را حذف کند. بازماندگان احتمالا دارای صفات خاصی هستند که موجب می شود آن ها دربرابر روش های دفع جوندگان مقاومت کرده و زنده بمانند. این بازماندگان سپس فرزندان زیادی تولید می کنند که صفات مفید آن ها را به همراه دارند. اگر طی یک برنامه ی کنترل، تنها سازگارترین موش ها زنده بمانند، بازماندگان ممکن است حتی بهتر بتوانند با شرایط شهری کنار آمده و از منابع آن استفاده کنند و جمعیت جدیدی از موش هایی برتر را پدید می آورند که می توانند تولیدمثل کرده و جمعیت را احیا کنند. درحقیقت، دانشمندان نسخه های خاصی از برخی از ژن ها را شناسایی کرده اند که موجب می شود سمومی که برای کشتن جوندگان استفاده می شود، روی موش های حاوی این واریانت های ژنی تاثیری نداشته باشد. این واریانت های ژنی مفید در برخی از جمعیت های طبیعی موش که مرتبا درمعرض این سموم قرار می گیرند، نیز دیده می شود.

تکامل موش های بیمارگونه
ازطرف دیگر، زیست شناسان می دانند که ممکن است عواقب منفی شدیدی در انتظار جمعیت هایی باشد که فاقد تنوع ژنتیکی هستند؛ چیزی که مشابه خطرات همخونی در انسان است (ازدواج فامیلی). داده های سالوادور نشان می دهد که موش ها ممکن است به سرعت طی یک برنامه ی کنترل کشنده، بخش زیادی از تنوع ژنتیکی خود را از دست بدهند. این تنوع، کلیدی است که با آن گونه ها می توانند طی انتخاب طبیعی دربرابر تغییرات محیطی پاسخ دهند؛ محیط های شهری نیز می توانند به سرعت تغییر کنند.

بنابراین دومین پیامد بلندمدت ممکن برای موش هایی که در معرض برنامه های کنترل مکرر قرار می گیرند، کاهش تدریجی در ماندگاری، تولیدمثل و دیگر صفات مرتبط با شایستگی تکاملی است. این موضوع در کلاغ ها دیده شده است؛ جایی که همخونی با کاهش ماندگاری و ضعف سیستم ایمنی همراه بوده است. موش هایی که به تدریج ضعیف و بیمارتر می شوند، مطمئنا سناریوی برتر در مبارزه با هجوم مداوم موش ها هستند.

بنابراین برای موش های میدان چرچیل، سالوادور و دیگر مکان هایی که در آن ها به طور مداوم برنامه های کنترل اجرا می شود، چه اتفاقی می افتد؟

گروه پژوهشی ما برای درک این موضوع که آیا موش ها به سمت ایجاد مجموعه ای از صفات فوق العاده یا صفات بیمار پیش می روند، درحال مطالعه ی جمعیت ها قبل و پس از اجرای برنامه های کنترل است تا مشخص شود که چگونه ماندگاری، تولیدمثل و دیگر صفات سودمند در جریان این برنامه های کنترل تغییر پیدا می کنند.

جاناتان ریچاردسون درحال وزن کردن یک موش به عنوان قسمتی از مطالعه ی موش ها در نیویورک

اما مطالعه ی این جنبه ها از زیست شناسی موش ها، در جمعیت های وحشی و مخصوصا در محیط ها شهری بسیار چالش برانگیز است. شاید با استفاده از ابزارهای ژنتیکی بتوان عملی ترین راه ها را برای ارزیابی اثربخشی برنامه های کنترل پیدا کرد و روش استانداردی را ایجاد کرد که در سرتاسر جهان قابل استفاده باشد.

ما می دانیم که کنترل موش های شهری باید چیزی فراتر از فقط مسموم کردن آن ها باشد. کنترل جامع جوندگان به تمرکز بر اهداف بلندمدت و پایدار، کاهش جمعیت ها تا سطح قابل تحمل با استفاده از ابزارهای مختلفی مانند جونده کش ها، یخ خشک و حتی استفاده از داروهایی برای کاهش باروری، نیاز دارد. البته ساده ترین و موثر ترین روش، کاهش دسترسی به زباله ها و نصب سطل های زباله ی ضدجونده است. در همین حین، پژوهش ها می توانند مشخص کنند که این همه پول و تلاش چه تاثیری روی آفات شهری دارد؛ آیا درحال کاهش قابلیت زنده مانی آن ها هستیم یا به تکامل کمک می کنیم تا موش هایی با خصوصیات برتر ایجاد کند.

شرکت سمپاشی نوید سلامت

دفتر تهران : ۰۲۱۷۷۶۸۱۳۳۰

دفتر اصفهان : ۰۳۱۵۵۵۸۲۲۲۷

دفتر کاشان : ۰۳۱۵۵۵۸۲۲۲۷۷

همراه ۱: ۰۹۱۲۰۷۹۱۵۶۴

همراه ۲ :۰۹۲۱۷۷۰۱۸۴۸

سمپاشی موش

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *